Służyć prawdzie w miłości

 

 
O roli pracowników mediów we współczesnym świecie, pisze ks. dr hab. Andrzej Bohdanowicz, adiunkt na Wydziale Teologicznym UAM w Poznaniu, proboszcz parafii w Opatówku
Nota biograficzna:
Ks. Andrzej Bohdanowicz (dr hab.), adiunkt na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalista z zakresu teologii moralnej, autor kilku książek oraz licznych artykułów z zakresu bioetyki, teologii małżeństwa i rodziny. Od roku 2007 równocześnie proboszcz Parafii pw. Św. Katarzyny w Opatówku.
 

Służyć prawdzie w miłości

Środki społecznego przekazu powinny służyć przekazywaniu prawdy, budowaniu więzi międzyludzkich, wzajemnej pomocy. Czy ta misja się powiedzie, zależy od mądrości i odpowiedzialności osób zaangażowanych w przekazywanie informacji. Media używane w sposób właściwy mogą przyczyniać się do rzetelnego informowania, kształtowania prawego sumienia, pozytywnego wpływu na kulturę, tak by budować wspólnotę ludzi opartą na miłości. Do najważniejszych zasad etycznych każdego pracownika mediów należy rzetelna informacja oparta o prawdę.

 
Pod pojęciem pracowników mediów należy rozumieć zarówno producentów, twórców kultury: pisarzy, aktorów, jak i tych, którzy bezpośrednio przekazują informację – fotoreporterów, dziennikarzy, komentatorów i prezenterów. Każdy z nich, we właściwy sobie sposób, wpływa na kształtowanie obrazu rzeczywistości u odbiorców. Wydaje się jednak, że zasadniczą rolę spełniają dziennikarze. Podstawową cechą i zadaniem dziennikarza jest więc umiłowanie prawdy. Oznacza to, że powinien on myśleć, mówić i działać zgodnie ze swoim sumieniem, które winno być weryfikowane w oparciu o niezależną prawdę obiektywną. Dlatego prawda i moralność są nierozerwalnie ze sobą związane.
 
Zadania dziennikarza

Trzeba zdobyć się na cierpliwy i odważny wysiłek w szukaniu i odkrywaniu prawdy o człowieku. Postawa służby prawdzie należy do najtrudniejszych postaw w życiu dziennikarza, gdyż wymaga samozaparcia, odwagi i bezkompromisowości. Dzięki tej postawie praca dziennikarza staje się powołaniem, a służba prawdzie służbą człowiekowi. Natomiast osobisty stosunek dziennikarza do prawdy decyduje o rzeczywistej wartości jego warsztatu.

Prawo do prawdy zakłada również z jednej strony prawo do informowania, czyli przekazywania swoich myśli, opinii, poglądów, a z drugiej strony prawo do informacji, która powinna być rzetelna, uczciwa, obiektywna, jasno zaprezentowana, pełna, tzn. nie serwująca półprawdy czy mająca pozory prawdy. Dziennikarz zobowiązany jest przekazywać informacje zgodnie z prawdą, niezależnie od tego, czy sam tę prawdę przyjmuje, czy nie. Pewną trudność rodzi konieczność maksymalnie szybkiego przekazu wiadomości, by nie utraciły na aktualności. Do tego należy jeszcze dodać pośpiech wywołany konkurencją czy komercją. Często dochodzi więc do podawania tzw. newsa, aby wywołać sensację, lub przypodobać się pracodawcy.

Prawa odbiorcy informacji

Każdy obywatel powinien być dokładnie i wiernie informowany o faktach, aby wśród zachodzących przemian rozumiał otaczającą go rzeczywistość oraz by potrafił wybierać i podejmować decyzje. W końcu by w sposób aktywny i odpowiedzialny włączył się w życie ekonomiczne i polityczne, społeczne, kulturalne i religijne. Aby społeczeństwo dobrze funkcjonowało, potrzebuje solidnej informacji, jak i dobrze poinformowanych obywateli.

Przygotowanie pracowników mediów

Pracownicy środków przekazu, aby rzetelnie informować społeczeństwo, powinni być możliwie jak najlepiej do tego przygotowani, tzn. kompetentni, przygotowani merytorycznie nie tylko w swojej dziedzinie oraz powinni posiadać wysoką kulturę osobistą. Konieczna jest również formacja nie tylko intelektualna, ale
i moralna. Dziennikarz musi być wiarygodnym, a rzetelne przedstawienie informacji legitymuje ten zawód. Nadto winien szanować godność każdego człowieka oraz jego prawo do prywatności i intymności. Nie może być naruszana przez niego ochrona dóbr osobistych. Niedopuszczalnym jest też używanie przez dziennikarza obelżywych słów czy stawianie fałszywych zarzutów. Dziennikarz ma być profesjonalistą. Powinien dążyć do najwyższego kunsztu zawodowego. Przede wszystkim powinien z odwagą szukać i przekazywać prawdę, nawet wtedy, gdy będzie niewygodna czy uznawana za politycznie niepoprawną. Ma być wrażliwym na moralne, religijne i duchowe aspekty życia ludzkiego.

Konieczność „info-etyki”

Często dziennikarz osobiście nieco inaczej widzi rzeczywistość, ma inne przekonania polityczne czy społeczne od poglądów osób, o których informuje. Wiarygodność przekazu opiera się również na zasadzie obiektywizmu, zgodnie z którą autor ma przedstawiać rzeczywistość niezależnie od swoich poglądów. Zasada ta wymaga zbierania informacji z wielu źródeł, trzymania się faktów oraz interpretacji, która pozwoli określić też punkt widzenia piszącego. Pracujący w mediach muszą pełnić swą służbę w sposób obiektywny, nie mogą przyjmować roli „ukrytego deprawatora”, kierować się chęcią zysku czy interesami jakiejś grupy. Niezbędnym jest, aby media nie tylko informowały, ale broniły osoby i w pełni szanowały jej godność. Dlatego potrzebna jest dziś „info-etyka”. Służbą wobec prawdy jest również troska o to, by odbiorca był krytyczny, by potrafił odróżnić fałsz od prawdy. Kluczową sprawą jest, by informacja zachęcała do samodzielnego myślenia, do właściwego odróżniania dobra od zła. Potrzebne jest to, by odbiorcy potrafili zwrócić uwagę, jeżeli media deformują fakty, i stawiać wymagania, do których się poprzez swój zawód zobowiązali.

Zawód społecznego zaufania

Media dla współczesnego człowieka są przede wszystkim źródłem informacji oraz niezbędną formą komunikacji. Dzisiejszemu człowiekowi trudno byłoby wyobrazić sobie życie bez techniki, komputerów, telefonu komórkowego i środków masowego przekazu. Postęp techniczny jest ogromny, człowiek osiąga coraz więcej, ale jednocześnie w zabieganiu nie podejmuje głębszej refleksji nad swoim życiem i otaczającą go rzeczywistością. Może dlatego więc przyjmuje często bezkrytycznie różnego rodzaju informacje, które serwują media.

Pracownicy mediów winni sobie zdawać sprawę, że ponoszą odpowiedzialność nie tylko za jakość przekazu, ale również za jego moralne skutki. Dlatego ważnym jest nie tylko rozwijanie warsztatu technicznego, ale przede wszystkim kształtowanie etycznej strony mediów. Każdy pracownik środków przekazu, a w sposób szczególny dziennikarz zobowiązany jest do działania na rzecz wspólnego dobra poprzez służbę w prawdzie drugiemu człowiekowi. Każdy dziennikarz, pracownik mediów, który manipuluje społeczeństwem, dezinformuje je czy demoralizuje, powinien z całą odpowiedzialnością ponieść konsekwencje swoich czynów. Dlatego oprócz moralnych wskazań Kościoła potrzeba również, aby na drodze karnej skutecznie egzekwowano wykroczenia przeciwko społeczeństwu. Pracownicy środków społecznego przekazu, jak sama nazwa wskazuje, mają służyć społeczeństwu. Powinni więc swój zawód traktować jak misję i być oczywiście ludźmi społecznego zaufania.
 
 
ks. Andrzej Bohdanowicz